CymraegEnglish

1Bryn-celli-ddu

Mae'r beddrod Neolithig hwn ar Ynys Môn yn bwysig am mai dyma un o adeiladau hynaf Cymru. Cadw yw'r sefydliad sy'n gofalu amdano, ac maen nhw'n dweud mai dyma ateb Cymru i Gôr y Cewri, a'r bedd cyntedd pwysicaf yn Ewrop.
Bryn-celli-ddu
Bryn-celli-ddu
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: © Crown copyright
Oes Haearn

2Castell Caerdydd

Mae Castell Caerdydd yn bwysig am ei fod yn unigryw yng Nghymru – gwlad y cestyll. Bu pobl yn codi ceyrydd a chestyll yn yr ardal hon am fod yma le da i fasnachu ac i ddangos eich cyfoeth a'ch grym.
Castell Caerdydd
Castell Caerdydd
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Amybobs o dan: CC BY-SA 3.0
Aml Gyfnod

3Adeilad y Cynulliad Cenedlaethol, Caerdydd

Ym 1998, pleidleisiodd pobl Cymru o drwch blewyn o blaid cael rhai rhannau o lywodraeth ar wahân i Loegr. Gwelir hyn yn ddatganoli.
Adeilad y Cynulliad Cenedlaethol, Caerdydd
Adeilad y Cynulliad Cenedlaethol, Caerdydd
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Julian Nitzsche o dan: CC BY-SA 3.0
Modern

4Yr M4 a Phontydd Hafren

Mae ffyrdd a phontydd yn bwysig am eu bod yn galluogi pobl a phethau i deithio o'r naill le i'r llall. Cafodd y Bont Hafren gyntaf ei chodi ym 1966 yn lle'r gwasanaeth fferi rhwng Aust a Beachley.
Yr M4 a Phontydd Hafren
Yr M4 a Phontydd Hafren
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Martin Edwards o dan: CC BY-SA 2.0
Modern

5Llyn Cerrig Bach

Llyn bach ar Ynys Môn yw Llyn Cerrig Bach a does dim byd cyffrous i'w weld yno. Ond mae'n bwysg iawn am mai yma y daeth gweithwyr o hyd i fwy na 150 o wrthrychau hynafol pan oedden nhw'n adeiladu maes awyr yn ystod yr Ail Ryfel Byd.
Llyn Cerrig Bach
Llyn Cerrig Bach
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Porious1 o dan: CC BY-SA 3.0
Oes Haearn

6Cofeb Genedlaethol Glowyr Cymru

Mae Cofeb Genedlaethol Glowyr Cymru'n bwysig am ei bod yn cofio bywydau'r rhai a gafodd eu lladd yn y 152 o drychinebau mewn glofeydd yng Nghymru. Mae'r gofeb ym mhentref Senghennydd, lle digwyddodd y drychineb fwyaf mewn glofa yn hanes Prydain, ym 1913.
Cofeb Genedlaethol Glowyr Cymru
Cofeb Genedlaethol Glowyr Cymru
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Gareth James o dan: CC BY-SA 2.0
Modern

7Erddig, Wrecsam

Mae Erddig wedi'i ddisgrifio fel trysor ymysg plastai gwledig Cymru, ac un sy'n hoff gan bawb. Mae'n bwysig am ei fod yn darlunio bywyd pobl gyfoethog a thlawd mewn plasty gwledig dros 250 o flynyddoedd yn ôl.
Erddig, Wrecsam
Erddig, Wrecsam
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Jim Linwood o dan: CC BY 2.0
Modern

8Tiger Bay, Caerdydd

Yn ôl yr hanesydd Neil Sinclair, Tiger Bay yw'r unig le ym Mhrydain lle gallwch chi weld 'y byd i gyd mewn un filltir sgwâr’. Mae pobl wedi dod o bedwar ban byd i fyw ac i weithio yn yr ardal, a dyma'r gymuned aml-ethnig hynaf yn y wlad.
Tiger Bay, Caerdydd
Tiger Bay, Caerdydd
Modern

9Amgueddfa a Chaer Rufeinig Caerllion

Tua 2,000 o flynyddoedd yn ôl, cododd y Rhufeiniaid nifer o geyrydd a gwersylloedd yng Nghymru. Caerllion oedd eu caer bwysicaf, gan reoli mynediad i'r De.
Amgueddfa a Chaer Rufeinig Caerllion
Amgueddfa a Chaer Rufeinig Caerllion
Rhufeinig

10Big Pit, Blaenafon

Helpodd y bobl fu'n gweithio gynt yn ardal Blaenafon a'r cylch i sicrhau mai Prydain oedd y wlad fwyaf cyfoethog a grymus yn y byd. Fe wnaethon nhw hyn drwy greu haearn a thrwy gloddio am lo.
Big Pit, Blaenafon
Big Pit, Blaenafon
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Nessy-Pic o dan: CC BY-SA 3.0
Sioraidd/Fictoraidd

11Rheilffordd yr Wyddfa

Ydych chi'n hoffi her? Beth am ddringo mynydd uchaf Cymru? Yr Wyddfa yn Eryri yw'r copa uchaf yn y wlad ac mae'n 1085 metr uwchlaw lefel y môr. Dros y canrifoedd, mae llawer o bobl wedi dringo'r Wyddfa.
Rheilffordd yr Wyddfa
Rheilffordd yr Wyddfa
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Porious1 o dan: CC BY-SA 3.0
Sioraidd/Fictoraidd

12Castell Cyfarthfa, Merthyr Tudful

Cafodd Castell Cyfarthfa ym Merthyr Tudful ei godi ym 1825 i deulu cyfoethog iawn o'r enw Crawshay, perchnogion un o weithfeydd haearn y dref. Mae'n bwysig am mai hwn yw'r un gorau o blastai'r meistri haearn sydd wedi goroesi yng Nghymru.
Castell Cyfarthfa, Merthyr Tudful
Castell Cyfarthfa, Merthyr Tudful
Sioraidd/Fictoraidd

13Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Llyfrgell Genedlaethol Cymru yw'r llyfrgell bwysicaf yng Nghymru, a hynny am fod ganddi filiynau o lyfrau, cerddi, lluniau, mapiau a ffilmiau sy'n sôn am hanes Cymru a bywyd ynddi. Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol hawl i gael copi am ddim o bopeth sy'n cael ei gyhoeddi yn y Deyrnas Unedig ac Iwerddon.
Llyfrgell Genedlaethol Cymru
Llyfrgell Genedlaethol Cymru
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Ian Capper o dan: CC BY-SA 2.0
Aml Gyfnod

14Stadiwm Principality, Caerdydd

Ers iddo agor ym 1999, mae'r Stadiwm yn bwysig am mai dyma gartref tîm rygbi Cymru. Yma hefyd mae'r tîm pêl-droed cenedlaethol wedi chwarae rhai o'u gemau ac mae digwyddiadau eraill yn cael eu cynnal, fel cyngherddau gan bobl fel y Manic Street Preachers a One Direction.
Stadiwm Principality, Caerdydd
Stadiwm Principality, Caerdydd
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Seth Whales o dan: CC BY-SA 3.0
Modern

15Cyfnewidfa Lo Bae Caerdydd

Mae'r adeilad hwn yn bwysig am mai dyma brif ganolfan byd busnes Cymru ar un adeg. Yma roedd dynion busnes, rheolwyr glofeydd ac asiantau llongau'n cyfarfod i brynu a gwerthu glo.
Cyfnewidfa Lo Bae Caerdydd
Cyfnewidfa Lo Bae Caerdydd
Sioraidd/Fictoraidd

16Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

Mae Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd yn bwysig am mai yma y gallwch weld rhai o gasgliadau gorau'r wlad o gelf a astudiaethau natur. Mae mwy na 500 o beintiadau, darluniau, cerfluniau a gweithiau seramig o Gymru a ledled y byd.
Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd
Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Ham II o dan: CC BY-SA 3.0
Aml Gyfnod

17Eglwys Gadeiriol Llandaf

Mae Eglwys Gadeiriol Llandaf yn bwysig am ei bod yn un o adeiladau crefyddol hynaf Cymru. Mae Cristnogion yn addoli yn yr Eglwys Gadeiriol ers tua 1500 o flynyddoedd.
Eglwys Gadeiriol Llandaf
Eglwys Gadeiriol Llandaf
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Ham o dan: CC BY-SA 3.0
Canoloesol

18Amgueddfa Werin Sain Ffagan

Mae Amgueddfa Werin Sain Ffagan yn bwysig am ei bod yn un o'r amgueddfeydd awyr agored gorau yn Ewrop. Mae mwy na 40 o adeiladau yno, a'r rheiny wedi'u casglu o wahanol rannau o Gymru ac wedi'u codi o'r newydd.
Amgueddfa Werin Sain Ffagan
Amgueddfa Werin Sain Ffagan
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Seth Whales o dan: CC BY-SA 3.0
Aml Gyfnod

19Synagog Unedig Caerdydd

Mae'r Synagog yn bwysig gan ei bod yn cael ei defnyddio gan un o'r cynulleidfaoedd Iddewig hynaf yng Nghymru a'r unig un sydd â rabi (gweinidog) amser-llawn ac sy'n agored er mwyn i Iddewon weddïo bron bob dydd o'r wythnos. Mae yna synagog yng Nghaerdydd ers mwy na 150 o flynyddoedd.
Synagog Unedig Caerdydd
Synagog Unedig Caerdydd
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Josie Campbell o dan: CC BY-SA 2.0
Sioraidd/Fictoraidd

20Ynys y Barri

Mae Ynys y Barri'n bwysig oherwydd ers y 1870au dyma un o'r atyniadau pwysicaf i dwristiaid yng Nghymru. Mae ymwelwyr yn mwynhau'r traeth, y caffis ac adloniant i'r teulu.
Ynys y Barri
Ynys y Barri
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Derek Jones o dan: CC BY-SA 2.0
Modern

21Castell Caerffili

Mae Castell Caerffili yn bwysig am mai dyma'r castell mwyaf yng Nghymru, a'r ail fwyaf ym Mhrydain, ar ôl Castell Windsor. Hwn hefyd oedd y castell consentrig cyntaf ym Mhrydain.
Castell Caerffili
Castell Caerffili
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: CADW o dan: © Crown copyright
Canoloesol

22Parc Treftadaeth Cwm Rhondda

Mae Parc Treftadaeth Cwm Rhondda yn bwysig am ei fod yn adrodd stori'r diwydiant glo, a drodd Brydain yn un o wledydd mwyaf grymus y byd. Roedd angen glo i yrru ffatrïoedd, llongau, trenau a thai.
Parc Treftadaeth Cwm Rhondda
Parc Treftadaeth Cwm Rhondda
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Chris Allen o dan: CC BY-SA 2.0
Sioraidd/Fictoraidd

23Gardd Goffa Aber-fan

Mae Gardd Goffa Aber-fan yn bwysig am ei bod yn ein hatgoffa am un o storïau tristaf y genedl. Am 9:15 ar fore dydd Gwener, 21 Hydref 1966, yn sgil glaw trwm roedd dŵr yn cronni ar ben tomen lo.
Gardd Goffa Aber-fan
Gardd Goffa Aber-fan
Modern

24Stadiwm Liberty a Copperopolis, Abertawe

Mae Stadiwm Liberty'n bwysig am mai dyna gartref Clwb Pêl-droed Dinas Abertawe, yr unig dîm o Gymru sy'n chwarae yn Uwch Gynghrair Lloegr, a'r Gweilch, un o'r pedwar tîm rygbi rhanbarthol yng Nghymru. Cafodd y Stadiwm ei agor yn 2005 yn ardal Glandŵr yn Abertawe.
Stadiwm Liberty a Copperopolis, Abertawe
Stadiwm Liberty a Copperopolis, Abertawe
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Nigel Davies o dan: CC BY-SA 2.0
Modern

25Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Abertawe

Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn bwysig am ei bod yn adrodd hanes diwydiant yng Nghymru dros y 300 mlynedd diwethaf. Mae hefyd yn rhoi lle amlwg i bethau pob dydd sydd wedi'u gwneud yng Nghymru, fel sugnwyr llwch, teganau a chyfrifiaduron.
Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Abertawe
Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Abertawe
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Martin Bodman o dan: CC BY-SA 2.0
Aml Gyfnod

26Castell Carreg Cennen

Castell Carreg Cennen yw un o'r cestyll mwyaf trawiadol yng Nghymru. Mae'n cael ei ddangos yn aml ar galendrau, posteri a gwybodaeth arall i dwristiaid i ddenu ymwelwyr.
Castell Carreg Cennen
Castell Carreg Cennen
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Anthony Gosling o dan: CC BY-SA 2.0
Canoloesol

27Plas a Gerddi Aberglasne

Mae Aberglasne'n bwysig am mai dyma un o erddi hanesyddol gorau Cymru – o leiaf saith gant oed. Yn oes y Tuduriaid, disgrifiodd y bardd Lewis Glyn Cothi naw gardd, perllannau a llyn yn Aberglasne.
Plas a Gerddi Aberglasne
Plas a Gerddi Aberglasne
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Henry Young o dan: CC BY-SA 3.0
Canoloesol

28Parc Dinefwr, Tŷ Newton

Ar un adeg, roedd y tir lle mae Parc Dinefwr a Thŷ Newton yn perthyn i un o deuluoedd pwysicaf Cymru'r Oesoedd Canol. Dinefwr oedd enw teyrnas teulu Rhys, sef Sir Gaerfyrddin, Sir Benfro, Ceredigion a Sir Frycheiniog erbyn hyn.
Parc Dinefwr, Tŷ Newton
Parc Dinefwr, Tŷ Newton
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Trevor Rickard o dan: CC BY-SA 2.0
Sioraidd/Fictoraidd

29Plas Llanelly

Mae Plas Llanelly yn bwysig am ei fod o gryn ddiddordeb hanesyddol. Yn ôl yr archaeolegwyr mae'n bosibl bod tŷ Tuduraidd yma ar un adeg, ond yn y 1770au y cafodd y tŷ presennol ei adeiladu.
Plas Llanelly
Plas Llanelly
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Ham o dan: CC BY-SA 3.0
Sioraidd/Fictoraidd

30Castell Cydweli

Mae Castell Cydweli'n bwysig am ei fod yn dangos sut mae cestyll wedi newid dros y blynyddoedd. Pridd a phren oedd castell cynharaf y Normaniaid yma, tua 1115 OC.
Castell Cydweli
Castell Cydweli
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Iphrit o dan: CC BY-SA 3.0
Canoloesol

31Coleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan

Mae Coleg Dewi Sant yn Llanbedr Pont Steffan yn bwysig am mai dyna brifysgol hynaf Cymru. Erbyn hyn mae'n rhan o Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant.
Coleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan
Coleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan
Sioraidd/Fictoraidd

32Harbwr Abergwaun

Mae Harbwr Abergwaun yn bwysig am ei fod wedi caniatáu i'r fasnach rhwng Cymru ac Iwerddon gyflymu. Roedd rheilffordd y Great Western yn mynd â nwyddau a theithwyr i'r porthladd i gael eu cludo mewn llong.
Harbwr Abergwaun
Harbwr Abergwaun
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Johnragla o dan: CC BY-SA 3.0
Sioraidd/Fictoraidd

33Tŷ'r Masnachwr Tuduraidd, Dinbych-y-pysgod

Mae Tŷ'r Masnachwr Tuduraidd yn Ninbych-y-pysgod ymysg y tai Tuduraidd pwysicaf yn y Deyrnas Unedig. Mae'n cael ei adnabod fel amgueddfa fyw, sy'n golygu bod gwirfoddolwyr, mewn dillad o oes y Tuduriaid, yn eich tywys o amgylch y tŷ.
Tŷ'r Masnachwr Tuduraidd, Dinbych-y-pysgod
Tŷ'r Masnachwr Tuduraidd, Dinbych-y-pysgod
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Robert Edwards o dan: CC BY-SA 2.0
Tuduraidd / Stiwartaidd

34Castell Penfro

Un o'r rhesymau am bwysigrwydd Castell Penfro yw mai dyna fan geni Harri Tudur, brenin cyntaf y Tuduriaid. Cafodd ei eni yma ar 28 Ionawr 1457 ond cafodd ei symud i gastell Rhaglan pan oedd yn bedair oed.
Castell Penfro
Castell Penfro
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: JKMMX o dan: CC BY-SA 3.0
Canoloesol

35Siambr Gladdu Pentre Ifan

Mae Pentre Ifan yn bwysig am mai dyma'r maen claddu, neu gromlech, mwyaf yng Nghymru, ac un o'r hynaf. Mae'r capfaen neu'r garreg uchaf yn pwyso dros 16 tunnell ac yn 5 metr (16 troedfedd 6 modfedd) o hyd a 2.
Siambr Gladdu Pentre Ifan
Siambr Gladdu Pentre Ifan
Cynhanesyddol

36Carchar Rhuthun

Yn 2016, enillodd Carchar Rhuthun gystadleuaeth i ddod o hyd i Drysor Cudd Cymru. Dyma'r unig garchar hanesyddol o'i fath yng Nghymru sy'n agored i ymwelwyr.
Carchar Rhuthun
Carchar Rhuthun
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Llewelyn2000 o dan: CC BY-SA 3.0
Sioraidd/Fictoraidd

37Traphont Ddŵr Pontcysyllte, Wrecsam

Mae Traphont Ddŵr Pontcysyllte ymysg y prosiectau peiriannu mwyaf rhyfeddol i gael eu cwblhau yng Nghymru. Thomas Telford, peiriannydd enwog, a adeiladodd y draphont ddŵr ym 1805.
Traphont Ddŵr Pontcysyllte, Wrecsam
Traphont Ddŵr Pontcysyllte, Wrecsam
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Akke o dan: CC BY-SA 2.0
Sioraidd/Fictoraidd

38Plas Mawr, Conwy

Mae Plas Mawr yn bwysig am ei fod yn un o'r tai mwyaf ysblennydd sydd wedi goroesi yng Nghymru ers dyddiau Elisabeth I.  Cafodd ei godi rhwng 1576 a 1585 ar ran Robert Wynn, masnachwr a diplomydd cefnog iawn.
Plas Mawr, Conwy
Plas Mawr, Conwy
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Rob Farrow o dan: CC BY-SA 2.0
Tuduraidd / Stiwartaidd

39Grŵp Cytiau Mynydd Twr

Mae Grŵp Cytiau Mynydd Twr yn bwysig am mai dyma un o aneddiadau hynaf Cymru – tua 4,000 o flynyddoedd yn ôl. Mae rhyw 20 o dai a gweithdai crwn.
Grŵp Cytiau Mynydd Twr
Grŵp Cytiau Mynydd Twr
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Colin Park o dan: CC BY-SA 2.0
Cynhanesyddol

40Bryngaer Tre’r Ceiri, Nefyn

Mae Bryngaer Tre’r Ceiri yn bwysig am mai dyma un o'r bryngaerau gorau sydd wedi goroesi ym Mhrydain. Mae yma fwy na 150 o dai carreg o fewn muriau carreg, a'r rheiny bron yn 4 metr (13 troedfedd) o uchder mewn mannau.
Bryngaer Tre’r Ceiri, Nefyn
Bryngaer Tre’r Ceiri, Nefyn
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Coflein o dan: © Crown copyright
Oes Haearn

41Chwarel y Penrhyn

Mae Chwarel Lechi'r Penrhyn yn bwysig am mai hi oedd y chwarel lechi fwyaf yn y byd ar un adeg. Cafodd llechi eu defnyddio gan y Rhufeiniaid yn eu caer yn Segontium (Caernarfon) a chan y bobl a fu'n codi cestyll yn yr Oesoedd Canol.
Chwarel y Penrhyn
Chwarel y Penrhyn
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: RCAHMW o dan: © Crown copyright
Sioraidd/Fictoraidd

42Chwarel Dinorwig, Llanberis

Mae Chwarel Dinorwig yn bwysig am mai hi oedd yr ail chwarel lechi fwyaf yn y byd, ar ôl Penrhyn ychydig filltiroedd i ffwrdd. Yn y 1880au, roedd rhyw 3,000 o ddynion yn cael eu cyflogi yma.
Chwarel Dinorwig, Llanberis
Chwarel Dinorwig, Llanberis
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Jonathan Billinger o dan: CC BY-SA 2.0
Sioraidd/Fictoraidd

43Castell a Muriau Tref Conwy

Mae castell a muriau tref Conwy yn bwysig am eu bod yn rhan o un o'r trefi canoloesol gorau sydd wedi goroesi yn Ewrop. Mae'n dal yn bosibl gweld sut roedd y muriau'n arfer gwarchod y castell drwy edrych ar sut maen nhw'n amgylchynu tref Conwy heddiw.
Castell a Muriau Tref Conwy
Castell a Muriau Tref Conwy
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: © Crown copyright
Canoloesol

44Pier Llandudno

Mae Pier Llandudno yn bwysig am mai dyna'r pier hiraf yng Nghymru (700 metr) a'r pumed hiraf ym Mhrydain. Mae adeilad y Pier wedi'i warchod yn arbennig ac mae llawer yn credu mai dyma'r pier gorau o oes Fictoria sydd wedi goroesi ym Mhrydain.
Pier Llandudno
Pier Llandudno
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: NoelWalley o dan: CC BY-SA 3.0
Sioraidd/Fictoraidd

45Eglwys Gadeiriol Llanelwy

Mae Eglwys Gadeiriol Llanelwy yn bwysig am mai hi yw'r eglwys gadeiriol leiaf ym Mhrydain. Mae rhannau hynaf yr adeilad presennol tua 700 mlwydd oed.
Eglwys Gadeiriol Llanelwy
Eglwys Gadeiriol Llanelwy
Canoloesol

46Castell Biwmares

Mae Castell Biwmares yn bwysig am ei fod yn enghraifft wych o gastell consentrig (castell o fewn castell). Castell Biwmares oedd castell olaf a chryfaf Edward I yn ei ymgais i goncro'r Gogledd.
Castell Biwmares
Castell Biwmares
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: © Crown copyright
Canoloesol

47Capel a Ffynnon Gwenffrewi

Mae Capel a Ffynnon Gwenffrewi yn bwysig am eu bod yn ganolfan pererindod (sef siwrnai i safle crefyddol arbennig) ers 1300 o flynyddoedd. Cafodd y ffynnon ei henwi ar ôl Cymraes Gristnogol o'r seithfed ganrif, Gwenffrewi.
Capel a Ffynnon Gwenffrewi
Capel a Ffynnon Gwenffrewi
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: © Crown copyright
Canoloesol

48Amgueddfa Wlân Cymru, Dre-fach Felindre

Mae Amgueddfa Wlân Cymru, Dre-fach Felindre, yn bwysig am fod yr amgueddfa'n adrodd hanes y diwydiant gwlân yng Nghymru. Mae'r amgueddfa wedi'i lleoli mewn hen felin wlân sy'n dal i weithio, ‘Melin Teifi’ (un o hen felinau'r Cambrian), a oedd ar un adeg yn gartref i ddiwydiant gwlân ffyniannus.
Amgueddfa Wlân Cymru, Dre-fach Felindre
Amgueddfa Wlân Cymru, Dre-fach Felindre
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: David Gearing o dan: CC BY-SA 2.0
Sioraidd/Fictoraidd

49Abaty Ystrad-fflur

Mae Abaty Ystrad-fflur yn bwysig am ei fod yn un o'r abatai hynaf ym Mhrydain. Cafodd ei sefydlu yn y ddeuddegfed ganrif gan fynachod Sistersaidd ac roedd yn cael ei adnabod fel 'Abaty San Steffan Cymru'.
Abaty Ystrad-fflur
Abaty Ystrad-fflur
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: © Crown copyright
Canoloesol

50Castell Henllys

Mae Castell Henllys yn bwysig am mai dyma'r unig bentref Oes Haearn ym Mhrydain sydd wedi'i ailgodi ar yr union safle lle roedd ein cyndeidiau Celtaidd yn byw 2,400 o flynyddoedd yn ôl. Y sgubor ac un o'r hen dai crwn yw'r ailgreadau hynaf o adeiladau cynhanesyddol ym Mhrydain.
Castell Henllys
Castell Henllys
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: dave challender o dan: CC BY-SA 2.0
Oes Haearn

51Abaty Talyllychau

Mae Abaty Talyllychau yn bwysig am mai dyma'r unig abaty yng Nghymru a oedd yn perthyn i grŵp arbennig o fynachod o'r enw ‘Canoniaid Gwyn' (gair arall am offeiriad yw 'canon'). Oherwydd eu dillad gwyn y cawson nhw'r enw.
Abaty Talyllychau
Abaty Talyllychau
Canoloesol

52Cenarth – Y Ganolfan Cwryglau Genedlaethol

Mae'r Ganolfan Cwryglau Genedlaethol yng Nghenarth yn bwysig am ei bod yn dweud wrthym ni am stori'r cwrwgl, cwch bach crwn sydd â thraddodiad hir yng Nghymru. Cwch bach heb gêl yw cwrwgl, ac mae'n cael ei ddefnyddio at bysgota a chludo pethau.
Cenarth – Y Ganolfan Cwryglau Genedlaethol
Cenarth – Y Ganolfan Cwryglau Genedlaethol
Sioraidd/Fictoraidd

53Gerddi Coffa Hendy-gwyn

Mae Gerddi Coffa Hendy-gwyn yn bwysig am eu bod yn coffáu tywysog arbennig iawn, sef Hywel Dda. Roedd Hywel am i Gymru gael ei rheoli gan Dywysog o Gymro ac nid gan frenin o Sais.
Gerddi Coffa Hendy-gwyn
Gerddi Coffa Hendy-gwyn
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: CC BY-SA 2.0
Canoloesol

54Cartref Dylan Thomas

Dylan Thomas Boat House is important because Dylan Thomas, the famous Welsh writer and poet, lived in this house during the 20th century. It was in the Boat House that Dylan Thomas wrote his most famous play, ‘Under Milk Wood’.
Cartref Dylan Thomas
Cartref Dylan Thomas
Modern

55Eglwys Gadeiriol Tyddewi

Mae Eglwys Gadeiriol Tyddewi'n bwysig achos i lawer o Gristnogion dyma'r lle mwyaf sanctaidd yng Nghymru. Yma y cafodd mynachlog ei sefydlu yn y chweched ganrif gan Dewi Sant, nawddsant Cymru.
Eglwys Gadeiriol Tyddewi
Eglwys Gadeiriol Tyddewi
Canoloesol

56Pont y Borth, Ynys Môn

Mae Pont y Borth yn bwysig oherwydd cyn iddi gael ei hadeiladu roedd rhaid croesi Afon Menai mewn cwch i fynd yn ôl ac ymlaen i Sir Fôn. Ym 1785, cafodd 54 o bobl eu boddi ar ôl i'w cwch gael ei ddal ar far tywod yng nghanol y Fenai a throi drosodd.
Pont y Borth, Ynys Môn
Pont y Borth, Ynys Môn
Sioraidd/Fictoraidd

57Segontium, Caernarfon

Tua 2,000 o flynyddoedd yn ôl, cododd y Rhufeiniaid lawer o geyrydd a gwersylloedd yng Nghymru. Roedd un o'u ceyrydd pwysicaf yng Nghaernarfon, sef Caer Rufeinig Segontium.
Segontium, Caernarfon
Segontium, Caernarfon
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: © Crown copyright
Rhufeinig

58Castell Caernarfon

Mae Castell Caernarfon yn bwysig am mai dyma gastell mwyaf y brenin Edward I yng Nghymru. Penderfynodd adeiladu'r castell ym 1283 i gadarnhau ei fuddugoliaeth dros Llywelyn, Tywysog Cymru, a'i goncwest yng Ngwynedd.
Castell Caernarfon
Castell Caernarfon
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: © Crown copyright
Canoloesol

59Eglwys Gadeiriol Bangor

Mae Eglwys Gadeiriol Bangor yn bwysig am mai dyma un o'n mannau addoli Cristnogol hynaf. Mae hi tua 1500 o mlwydd oed.
Eglwys Gadeiriol Bangor
Eglwys Gadeiriol Bangor
Canoloesol

60Mynydd Parys, Amlwch

Mae Mynydd Parys yn bwysig am mai yma roedd mwyngloddiau copr mwyaf y byd ar un adeg. Roedd copr yn cael ei allforio i lawer o wledydd y byd o'r harbwr bach yn Amlwch.
Mynydd Parys, Amlwch
Mynydd Parys, Amlwch
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Mark.murphy o dan: CC BY-SA 3.0
Sioraidd/Fictoraidd

61Rheilffordd a chwarel Blaenau Ffestiniog

Mae Rheilffordd Ffestiniog yn bwysig am mai dyma'r cwmni rheilffordd annibynnol hynaf yn y byd, sy'n dyddio'n ôl i 1832. Cafodd y rheilffordd ei hadeiladu i gludo llechi o'r chwareli yn ardal Blaenau Ffestiniog i harbwr Porthmadog.
Rheilffordd a chwarel Blaenau Ffestiniog
Rheilffordd a chwarel Blaenau Ffestiniog
Sioraidd/Fictoraidd

62Castell Penrhyn, Bangor

Mae Castell Penrhyn yn bwysig am ei fod yn ein hatgoffa am gysylltiadau Cymru â chaethwasiaeth. Roedd perchnogion castell Penrhyn, teulu Pennant, yn enwog am ei chwareli llechi yn y Gogledd.
Castell Penrhyn, Bangor
Castell Penrhyn, Bangor
Sioraidd/Fictoraidd

63Mwynglawdd Copr Penygogarth

Mae Mwynglawdd Copr Penygogarth yn bwysig am ei fod yn fwynglawdd copr Fictorianaidd anhygoel sy'n dyddio'n ôl i'r Oes Efydd, dros 4000 o flynyddoedd yn ôl, tua'r un cyfnod ag adeiladu Côr y Cewri. Dyma'r mwynglawdd mwyaf o'r Oes Efydd yn y byd hefyd.
Mwynglawdd Copr Penygogarth
Mwynglawdd Copr Penygogarth
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Alan Simkins o dan: CC BY-SA 2.0
Sioraidd/Fictoraidd

64Castell y Bere, Llanfihangel-y-pennant

Mae Castell y Bere yn bwysig am ei fod wedi'i godi gan un o dywysogion mwyaf grymus Cymru - Llywelyn ab Iorwerth (Llywelyn Fawr). Fe gododd y castell er mwyn cadw ei awdurdod dros y bobl leol ac amddiffyn ei diroedd yng Ngwynedd.
Castell y Bere, Llanfihangel-y-pennant
Castell y Bere, Llanfihangel-y-pennant
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Gareth James o dan: CC BY-SA 2.0
Canoloesol

65Tryweryn, y Bala

Mae yna leoedd yng Nghymru sy'n bwysig yn symbolaidd. Efallai nad oes llawer i'w weld yno, ond mae'r enw ei hun yn codi teimladau cryf.
Tryweryn, y Bala
Tryweryn, y Bala
Modern

66Ffermdy Tŷ Mawr Wybrnant, Betws-y-coed

Mae Tŷ Mawr Wybrnant yn bwysig am mai dyma'r ffermdy lle cafodd yr Esgob William Morgan ei eni ym 1545. Ym 1588, daeth yr Esgob William Morgan y person cyntaf i gyfieithu'r Beibl cyfan i'r Gymraeg.
Ffermdy Tŷ Mawr Wybrnant, Betws-y-coed
Ffermdy Tŷ Mawr Wybrnant, Betws-y-coed
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: © Crown copyright
Tuduraidd / Stiwartaidd

67Crochendy Ewenni, Pen-y-bont ar Ogwr

Mae Crochendy Ewenni'n bwysig heddiw am mai dyna'r crochendy hynaf sy'n dal yn gweithio yng Nghymru.  Mae'r crochendy'n perthyn i'r un teulu ers dechrau'r ddeunawfed ganrif! Pan oedd busnes yn dda, roedd gan ardal Ewenni 15 o grochendai.
Crochendy Ewenni, Pen-y-bont ar Ogwr
Crochendy Ewenni, Pen-y-bont ar Ogwr
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Kenneth Rees o dan: CC BY-SA 2.0
Sioraidd/Fictoraidd

68Gwersyll Carcharorion Rhyfel Island Farm, Pen-y-bont ar Ogwr

Mae Gwersyll Carcharorion Rhyfel Island Farm yn bwysig am ei fod yn ein hatgoffa bod yna wersylloedd i garcharorion rhyfel yng Nghymru yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Er hynny, digwyddodd rhywbeth anghyffredin iawn yn y gwersyll ym 1945! Ar noson 10-11 Mawrth, dihangodd 70 o garcharorion Almaenig drwy dwnnel.
Gwersyll Carcharorion Rhyfel Island Farm, Pen-y-bont ar Ogwr
Gwersyll Carcharorion Rhyfel Island Farm, Pen-y-bont ar Ogwr
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Nigel Davies o dan: CC BY-SA 2.0
Modern

69Goleudy Trwyn yr As Fach

Mae Goleudy Trwyn yr As Fach yn bwysig am ei fod yn dweud wrthym ni am hanes morwrol Cymru. Dyma'r goleudy olaf yng Nghymru lle roedd gwylwyr yn gweithio cyn iddo fynd yn awtomatig ym 1998.
Goleudy Trwyn yr As Fach
Goleudy Trwyn yr As Fach
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: wyrdlight.com o dan: CC BY-SA 4.0
Sioraidd/Fictoraidd

70Llancaiach Fawr

Mae Llancaiach Fawr yn bwysig am ei fod yn un o'r enghreifftiau gorau yng Nghymru heddiw o blasty lled-gaerog o oes y Tuduriaid. Mae'n dŷ cadarn: mae'r waliau'n bedair troedfedd (1.
Llancaiach Fawr
Llancaiach Fawr
Tuduraidd / Stiwartaidd

71Llyn Syfaddan, Aberhonddu

Mae Llyn Syfaddan yn bwysig iawn am mai dyma'r llyn naturiol mwyaf yn y De a hefyd am fod yno safle treftadaeth unigryw: ‘Crannog’.  Ynys artiffisial fach yw'r crannog, tua 40 metr o'r lan.
Llyn Syfaddan, Aberhonddu
Llyn Syfaddan, Aberhonddu
Cynhanesyddol

72Castell Powis

Mae Castell Powis yn bwysig am mai dyma'r unig gastell mewn meddiant Cymreig ers y dechrau sydd wedi bod yn gartref drwy gydol ei hanes. Er bod yna dwmpath i gastell cynnar iawn yn agos i'r safle presennol, cafodd hwnnw ei godi yn y drydedd ganrif ar ddeg yn breswylfod brenhinol i Owain, Tywysog Powys.
Castell Powis
Castell Powis
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Sjwells53 o dan: CC BY-SA 3.0
Tuduraidd / Stiwartaidd

73Clawdd Offa (Trefyclo)

Mae Clawdd Offa yn bwysig am mai dyma'r heneb hiraf ym Mhrydain. Mae'n un o gampau peirianegol mawr y cyfnod cyn-ddiwydiannol.
Clawdd Offa (Trefyclo)
Clawdd Offa (Trefyclo)
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Guy Wareham o dan: CC BY-SA 2.0
Canoloesol

74Camlas Mynwy ac Aberhonddu

Roedd Camlas Mynwy ac Aberhonddu yn bwysig iawn yn y ddeunawfed ganrif a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd yn cludo glo, calchfaen, mwyn haearn a nwyddau eraill i'r dociau i ddechrau eu siwrnai o gwmpas y byd.
Camlas Mynwy ac Aberhonddu
Camlas Mynwy ac Aberhonddu
Sioraidd/Fictoraidd

75Canolfan Owain Glyndŵr, Machynlleth

Mae Canolfan Owain Glyndŵr yn bwysig am ei bod wedi'i chodi ar safle'r senedd enwog a gafodd ei chynnal ym 1404. Yn y senedd honno, cafodd Owain Glyndŵr ei goroni'n Dywysog Cymru.
Canolfan Owain Glyndŵr, Machynlleth
Canolfan Owain Glyndŵr, Machynlleth
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: idris o dan: CC BY-SA 2.0
Canoloesol

76Pentref Canoloesol Cosmeston

Mae Pentref Canoloesol Cosmeston yn bwysig am mai dyma un o'r ailgreadau hanesyddol mwyaf realistig o fywyd pentref yng Nghymru yn y bedwaredd ganrif ar ddeg. Daethpwyd o hyd i weddillion y pentref yn y 1980au, yn ystod cloddfa archaeolegol yn yr ardal o gwmpas Llynnoedd Cosmeston.
Pentref Canoloesol Cosmeston
Pentref Canoloesol Cosmeston
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Andy Spenceley o dan: CC BY-SA 2.0
Canoloesol

77Castell Cas-gwent

Mae Castell Cas-gwent yn bwysig am mai dyma'r castell carreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain. Hwn hefyd yw'r castell cyntaf y byddwch yn ei weld wrth ddod i Gymru o dde Lloegr.
Castell Cas-gwent
Castell Cas-gwent
Canoloesol

78Gwaith Haearn Sirhywi

Mae Gwaith Haearn Sirhywi yn bwysig am mai dyna'r gwaith haearn cyntaf yng Ngwent (Sir Fynwy) i gael ei danio â golosg yn lle siarcol. Ym 1778, sefydlodd y brodyr Homfray y ffwrnais gyntaf yng Ngwaith Haearn Sirhywi.
Gwaith Haearn Sirhywi
Gwaith Haearn Sirhywi
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Robin Drayton o dan: CC BY-SA 2.0
Sioraidd/Fictoraidd

79Arfordir Treftadaeth Gŵyr gan gynnwys Ogof Pen-y-fai, y Mwmbwls

Ar Arfordir Treftadaeth Gŵyr y cafodd un o ganfyddiadau archaeolegol pwysicaf y byd ei ddarganfod, sef sgerbwd dyn o Oes y Cerrig, 34,000 o flynyddoedd yn ôl! Dyma'r ffosil dynol cyntaf i gael ei ddarganfod unrhyw le yn y byd! Ym 1823, mewn ogof ar yr arfordir, sef Ogof Pen-y-fai (Ogof Paviland), daeth William Buckland o hyd i sgerbwd oedolyn, heb ben, wedi'i liwio ag ocr coch ac wedi'i gladdu ynghyd â nwyddau wedi'u gwneud o gerrig, cyrn carw ac ifori. Gyda'r sgerbwd cafodd hyd i fwclis o gregyn.
Arfordir Treftadaeth Gŵyr gan gynnwys Ogof Pen-y-fai, y Mwmbwls
Arfordir Treftadaeth Gŵyr gan gynnwys Ogof Pen-y-fai, y Mwmbwls
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Jeremy Bolwell o dan: CC BY-SA 2.0
Cynhanesyddol

80Parc Gwledig Margam

Mae Parc Gwledig Margam yn bwysig am fod ganddo'r orendy hiraf ym Mhrydain (99.67 metr o hyd!).
Parc Gwledig Margam
Parc Gwledig Margam
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Rogue Soul o dan: CC BY-SA 3.0
Sioraidd/Fictoraidd

81Rhaeadrau Aberdulais, Castell-nedd

Mae Rhaeadr Aberdulais yn bwysig nid yn unig am mai dyma un o'r rhaeadrau harddaf yn y De ond am fod ganddi hanes rhyfeddol hefyd - dros 400 mlynedd o dreftadaeth ddiwydiannol! Mae rhaeadr Aberdulais wedi cael ei defnyddio i smeltio copr, gweithio haearn, creu tecstilau, malu ŷd a gwneud alcam. Cafodd y rhaeadr ei defnyddio fel ffynhonnell ynni i yrru'r olwyn ddŵr i gynhyrchu trydan.
Rhaeadrau Aberdulais, Castell-nedd
Rhaeadrau Aberdulais, Castell-nedd
Y ddelwedd drwy garedigrwydd: Chris Shaw o dan: CC BY-SA 2.0
Sioraidd/Fictoraidd
×